12357
۱۸/۱۰/۹۴
۰۱:۵۷

گفتار دوم از سلسله مطالب تعلیم و تربیت و روش تحقیق/ دکتر احمد هدایت پناه

آداب‌ و وظایف‌ استاد در جلسه‌ درس‌(امور سی‌گانه) از شهید ثانی

در این مطلب به گفتار دوم از سلسله مطالب تعلیم و تربیت و روش تحقیق با عنوان آداب‌ و وظایف‌ استاد در جلسه‌ درس‌(امور سی‌گانه) از شهید ثانی،به قلم دکتر احمد هدایت پناه پرداخته شده است.

به گزارش روشن خبر، با توجه به اهمیت تعلیم و تربیت و روش تحقیق، برای اساتید دانشگاه و معلمان، روشن خبر سعی خواهد کرد تا در سلسله مطالبی به قلم دکتر احمد هدایت پناه، استاد دانشگاه و پژوهشگر برتر استان و کشور، به تبیین و آموزش این مطلب بپردازد. در این مطلب به گفتار دوم از این سلسله مطالب با عنوان آداب‌ و وظایف‌ استاد در جلسه‌ درس‌(امور سی‌گانه) از شهید ثانی، پرداخته شده است.

گفتار دوم : آداب‌ و وظایف‌ معلم‌( استاد) در جلسه‌ درس‌ ‌[امور سی‌گانه ] از شهید ثانی[۱]‌:

۱) آراستن‌ و پیراستن‌ ظاهر به‌ منظور تجلیل‌ از مقام‌ علم‌ و دانش‌

معلم‌ باید با آمادگی‌ در زمینه‌هایی‌ که‌ نمایانگر و وقار و هیبت‌ او است‌، با لباس‌ و ‌بدنی‌ نظیف‌ و پاکیزه‌ وارد جلسه‌ درس‌ شود و جامه‌ خویش‌ را از پارچه‌ سفید تهیه‌ کند و به‌لباس‌ فاخر و گرانبها اهمیت‌ ندهد. بلکه‌ او باید جامه‌ای‌ در بر کند که‌ وقار و متانت‌ او راحفظ‌ کرده‌ و دل‌های‌ ناظران‌ را به‌ وی‌ جلب‌ نماید .او باید خود را خوشبو ساخته‌ و…

۲)دعاو وابستگی‌ معلم‌ با خدا در حین‌ انجام‌ وظیفه‌

۳) ادامه‌ و استمرار این‌ همبستگی‌ با خدا برای‌ توفیق‌ در درس‌

۴)جلوس‌ آمیخته‌ به‌ نزاکت‌ و ادب‌

۵) جهت‌ و سمت‌ جلوس‌ معلم‌ در جلسه‌ درس‌

۶)پالایش‌ قصد و هدف‌

۷) متانت‌ و وقار معلم‌ در جلسه‌ درس‌

معلم‌ باید در صورت‌ امکان‌ جایگاه‌ خود را در یک‌ سمت‌ و یک‌ جهت‌ مستقر ساخته‌ واز عقب‌نشینی‌ و جابه‌جا شدن‌ و تکان‌های‌ شدید خودداری‌ کند. و دست‌ها را ازحرکات‌ بیهوده‌ و به‌ هم‌ پیوستن‌ در صورت‌ عدم‌ احتیاج‌، چشم‌ها را از نگاه‌های‌پریشان‌ حفظ‌ کند. و از کثرت‌ مزاح‌ و شوخی‌ و خنده‌های‌ زیاده‌ از حد، پرهیز کند. مزاح‌و شوخی‌ اگر اندک‌ باشد (و بر سبیل‌ ندرت‌ به‌ منظور تجدید نشاط‌ و شادابی‌ شاگردان‌ وزدودن‌ فرسودگی‌ خاطر انجام‌ گیرد) کاری‌ است‌ ستوده‌ و پسندیده‌.

۸ )توجه‌ و طرز نگاه‌ معلم‌ به‌ شاگردان‌

او باید نگاه‌ خود را عادلانه‌ میان‌ همه‌ شاگردان‌ توزیع‌ نموده‌ و همه‌ را با نظر و نگاه‌ خودمحفوظ‌ گرداند. و اگر سرگرم‌ بحث‌ و مناقشه‌ با شاگردی‌ است‌ باید بیش‌ از دیگران‌ به‌ اوبنگرد و نگاه‌ ویژه‌ خود را بدو معطوف‌ سازد.

۹)احترام‌ به‌ شاگردان‌ و توجه‌ به‌ مزایای‌ آنان‌

شهید ثانی‌ می‌گوید: باید معلم‌ به‌ این‌ نیاز روانی‌ شاگرد، عنایت‌ داشته‌ باشد وبخصوص‌ هر چه‌ بیشتر احترام‌ و محبت‌ خود را متوجه‌ شاگردان‌ برجسته‌ درس‌ خودنماید، چون‌ آنها از او انتظار بیشتری‌ دارند .و اگر معلم‌ به‌ این‌ حاجت‌ روانی‌ شاگردآشنایی‌ داشته‌ باشد، می‌تواند آن‌ را در مسیر خوبی‌ رهبری‌ کرده‌ و از آن‌ برای‌ امرآموزش‌ بهره‌برداری‌ نماید.

۱۰ )تلاوت‌ قرآن‌ و خواندن‌ دعا قبل‌ از درس‌

معلم‌ باید قبل‌ از شروع‌ به‌ تدریس‌ و بحث‌ و کاوش‌ علمی‌، به‌عنوان‌ تبرک‌ و تیّمُن‌ چندآیه‌ای‌ از قرآن‌ کریم‌ را تلاوت‌ کرده‌ و پس‌ از آن‌ برای‌ خود و حاضران‌ جلسه‌ درس‌ وسایر مسلمین‌ ،دعا کند و از شر شیطان‌ مطرود از رحمت‌ پروردگار به‌ خدا پناه‌ برد وبگوید:

«استیعذُ بالله‌ السمیع‌ العلیم‌ من‌الشیطان‌ الرجیم‌» و نام‌ خدا را با ذکر«بسم‌ا…الرحمن‌الرحیم‌» بر دل‌ و زبان‌ جاری‌ سازد و خدای‌ را با جمله‌ «الحمدلله‌رب‌العالمین‌» سپاس‌ گوید و بر پیامبر(ص‌) و خاندان‌ و یارانش‌ درود فرستد. یعنی‌بگوید «والصلوه‌ والسلام‌ علی‌ نبیه‌ و آلِه‌ و اصحابه‌»سپس‌ در حق‌ علما و صلحای‌ درگذشته‌ و به‌ویژه‌ استادان‌ و پدر و مادر خود و حاضران‌دعا کند. و اگر جلسه‌ درس‌ در مدرسه‌ و امثال‌ آن‌ برگزار می‌شود باید در حق‌ واقف‌ آن‌مکان‌ دعا نماید.

بعضی‌ از دانشمندان‌ دعاهایی‌ را ذکر کرده‌اند که‌ باید قبل‌ از تدریس‌ خوانده‌ شود وبرخی‌ سوره‌« اَلاَْ علی‌ »را به‌ منظور تلاوت‌ قرآن‌ قبل‌ از شروع‌ به‌ درس‌ انتخاب‌می‌نمودند و…

۱۱ ) استفاده‌ از بهترین‌ قواعد و روش‌ تدریس‌ و تفهیم‌ به‌ شاگردان‌

معلم‌ باید در تدریس‌ خود، راه‌ و روشی‌ را انتخاب‌ کند که‌ از رهگذر آن‌، درس‌ وی‌ باآسانترین‌ وجه‌، قابل‌ فهم‌ گردد، او باید حتی‌الامکان‌ خوشترین‌ و دلچسب‌ترین‌ واژه‌هارا بکار برد و در قالب‌ بیانی‌ آرام‌ و روشنگر از این‌ واژه‌ها در تفهیم‌ شاگردان‌ استفاده‌کند و…

۱۲)رعایت‌ ترتیب‌ منطقی‌ علوم‌ و دانش‌ها

۱۳) رعایت‌ اعتدال‌ و اقتصار در بیان‌ و توضیح‌ مطالب‌

معلم‌ نباید مدت‌ جلسه‌ درس‌ خود را آن‌ اندازه‌ طولانی‌ سازد و آنچنان‌ در شرح‌ و بسط‌مطالب‌ پرگویی‌ کند که‌ موجب‌ ملال‌ و فرسایش‌ خاطر شاگردان‌ و یا مانع‌ فهم‌ و ضبط‌ وبه‌ خاطر سپردن‌ آن‌ گردد.

۱۴ )مصونیت‌ معلم‌ از عوارض‌ مخل‌ مزاجی‌ و روحی‌

آنگاه‌ که‌ معلم‌ دست‌اندرکار تدریس‌ می‌گردد باید از عوارضی‌ که‌ او را تحت‌ فشار قرارمی‌دهد، و یا فکر اورا دچار تشویش‌ می‌سازد کاملاً مصون‌ باشد. این‌ عوارض‌ عبارتنداز:بیماری‌، گرسنگی‌، تشنگی‌، محصور بودن‌ از لحاظ‌ پیشاب‌ و پساب‌، خوشحالی‌مفرط‌، اندوه‌، خشم‌، بیحالی‌، چرت‌زدگی‌، پریشان‌ حالی‌، احساس‌ سرما و گرما…

۱۵) جلسه‌ درس‌ و اهمیت‌ هوای‌ آزاد

۱۶) توجه‌ به‌ مصالح‌ شاگردان‌ در تعیین‌ وقت‌ تدریس‌

۱۷) صدای‌ معلم‌ به‌ هنگام‌ تدریس‌

معلم‌ نباید صدای‌ خود را بیش‌ از اندازه‌ نیاز حاضران‌ بلند کند. و نباید صدایش‌ آنقدرآهسته‌ و کوتاه‌ باشد که‌ احیاناً برای‌ برخی‌ از حاضران‌ مسموع‌ نگردد و نتوانند سخن‌ اورا بشنوند و درک‌ نمایند.

۱۸) حزم‌ و احتیاط‌ در حفظ‌ نظم‌ جلسه‌ درس‌

معلم‌ باید جلسه‌ درس‌ خود را از همهمه‌ و سر و صدا و غوغا صیانت‌ نماید. چون‌ لغزش‌، غلط‌ ، خطا و اشتباه‌ از زیر هرج‌ و مرج‌ و غوغا، سر برون‌ می‌آورد. او باید از صدای‌بلند شاگردان‌ جلوگیری‌ کند و مانع‌ سوء ادب‌ آنها در مذاکرات‌ علمی‌ و تشتت‌ وپراکندگی‌ جهات‌ بحث‌ و گفتگو گردد.

۱۹) ایجاد انضباط‌ و حس‌ مسئولیت‌ اخلاقی‌ در شاگردان‌

۲۰ )رفق‌ و مدارا با شاگرد و اهتمام‌ به‌ پرسش‌های‌ او

۲۱ ) محبت‌ و التفات‌ و گشاده‌رویی‌ نسبت‌ به‌ شاگرد تازه‌ وارد

۲۲) وظیفه‌ معلم است که‌ همزمان‌ با ورود شاگردان‌در جلسه‌ درس‌ واردشود.

۲۳ )اعتراف‌ به‌ عجز و ناتوانی‌ در مسایلی‌ که‌ بدان‌ها احاطه‌ ندارد.

۲۴ )تذکر لغزش‌ و اشتباه‌ قبل‌ از پایان‌ یافتن‌ درس‌

۲۵) اعلام‌ به‌ پایان‌ یافتن‌ درس‌

۲۶)باید درس‌ها با نصایح‌ اخلاقی‌ پایان‌ گیرد.

۲۷)ختم‌ جلسه‌ درس‌ با دعا

۲۸) درنگ‌ نمودن‌ در جلسه‌ پس‌ از پایان‌ گرفتن‌ درس‌

۲۹) تعیین‌ مبصر و خلیفه‌ برای‌ شاگردان‌

لازم‌ است‌ معلم‌، فردی‌ برجسته‌ و هوشمند را به‌عنوان‌ مبصر از میان‌ شاگردان‌ تعیین‌کند.

۳۰)دعا به‌ هنگام‌ برخاستن‌ از جلسه‌ درس‌

آنگاه‌ که‌ معلم‌ از جای‌ خود برمی‌خیزد، این‌ دعا را بخواند.

سُبْحانَک‌َ اللّهُم‌ و بِحَمْدِک‌َ، اشْهَدُ اَن‌ْ لااِله‌ الاّ انت‌َ استغفُرک‌َ و اتُوب‌ الیک‌، سبحان‌َ ربّک‌رَب‌َّ اِلعزَّه‌ِ عمّا یَصِفُون‌ و سلام‌ُ علی‌ المرسَلین‌َ و الحمدالله‌ رب‌ّ العالِمین‌.

[۱] زین الدین فرزند نور الدین عاملی، معروف به شهید ثانی، در سیزدهم شوال سال ۹۱۱ در روستای جبع از روستاهای جبل عامل لبنان متولد شد. وی دانش فقه و ادبیات عرب را تا سال ۹۲۵ که پدرش زنده بود نزد او آموخت، سپس برای کسب علم به نقاط مختلفی مهاجرت نموده است. او احاطه کامل به سایر مذاهب داشت و در قسطنطنیه سایر مذاهب را تدریس نمود. شهید ثانی در مکه دستگیر شد و به سمت مرکز حکومت عثمانی حرکت داده شد که در بین راه سال ۹۶۵ یا ۹۶۶ به شهادت رسید.

انتهای پیام/

ارسال نظر