14512
۰۲/۱۲/۹۴
۱۳:۱۵

گفتار هشتم از سلسله مطالب تعلیم و تربیت و روش تحقیق/ دکتر احمد هدایت پناه

روش تحقیق و پروپزال نویسی کاربردی

در این گفتار روش تحقیق و پروپزال نویسی کاربردی ، در بالغ بر ۳۰ بخش به تدریج ارائه می شود. پس از آن ، چگونگی استفاده از آمار ( توصیفی و استنباطی ) ارائه می شود. هدف این نوشتار ، تبیین روش تحقیق کاربردی با تکیه بر داده های کمّی ، از آغاز تا پایان است.

به گزارش روشن خبر، در این گفتار روش تحقیق وپروپزال نویسی کاربردی ، بالغ بر ۳۰ گفتار به تدریج ارائه می شود. پس از آن ، چگونگی استفاده از آمار ( توصیفی و استنباطی ) ارائه می شود. هدف این نوشتار ، تبیین روش تحقیق کاربردی با تکیه بر داده های کمّی ، از آغاز تا پایان است. در این گفتار ، فرض براین است که خواننده محترم به روش تحقیق آشنا یی ندارد یا کم آشناست .

لذا مطالب مورد نیاز ، به صورت گام به گام و مسلسل وار، درتمام مراحل، توضیح داده می شود. امید است در پایان، خواننده محترم بتواند برنگارش پروپزال واجرای تحقیق، آشنا شده و مسلط گردد. دامنه بحث حول دانش کارشناسی ارشد است که درنگارش پایان نامه می تواند موثر باشد. همچنین برای نگارش پروپزال در دستگاههای اجرایی ارتباط مستقیم دارد. به بسیاری از سوالها ی فنی که درکتب روش تحقیق نیامده به صورت استدلالی و مستند پاسخ داده می شود.

فصل اول : گام های اجرایی

گام ۱: تعیین عنوان

عنوانها یا موضوعات تحقیق ، اغلب توسط دستگاههای اجرایی به فراخوان گذاشته می شوند، یا اینکه محقق، خودش مشکلی را احساس کرده ، به صورت عنوان،طرح مساله می کند. ( ولی بیشتر از فراخوان استفاده می شود). باید توجه داشت که در انتخاب عنوان : داشتن منابع غنی، علاقه مندی ، مهارت ، تسلط، همخوانی با رشته تحصیلی و تجربه ،به صرفه بودن، منابع مادی،پژوهش محوربودن وبدیع بودن موثر است.

گام ۲ : پیشنهاده

بعد از انتخاب عنوان نوشتن پیشنهاده شروع می شود . نوشتن پیشنهاده ،کاری حرفه ای وتخصصی ونیازمندمعلومات فنی است.نوشتن ادبیات پژوهشی، شناخت انواع پژوهشها واستفاده از آزمون های آماری ،نیازمند مشورت با افراد ماهر دراین زمینه است. (همانطور ی که هرکسی نمی تواند یک لایحه حقوقی یا یک طرح توجیه اقتصادی خوب بنویسد، هرکس هم نمی تواند پروپوزال خوبی بنویسد.) .معمولا برای پیشنهاده، فرم خاصی وجود دارد. به نظر جان بست فرم پیشنهاده، مانند نقشه اولیه ای است که مهندسان پیش از آغاز به کار ساختمان تهیه می کنند. (شریفی وطالقانی:۱۳۷۶ ). یک پیشنهاده تحقیق رسمی بایستی بر مبنای عنوان تحقیق که مبنای محکم عقلانی داشته و دارای مبانی نظری و پژوهشی باشد نوشته شود. برای هر سازمان ، اداره یا مراکز علمی و پژوهشی، فرم پیشنهاده پذیرفته شده ای وجود دارد که اکثراً شبیه هم هستند. آنچه در این نوشتار می آید اشتراک   مفادفرمهای پیشنهاده ای است که اغلب در دستگاههای اجرایی یا موسسات علمی مورد استفاده قرار می گیرد. که مشتمل بر موارد زیر است:

اجزای پیشنهاده تحقیق (پیشنهادنامه)

۱ -عنوان طرح ( فارسی- انگلیسی )

۲-مشخصات مجری

۳-سوابق شغلی مجری

۴-مشخصات همکاران و هزینه ای که به همکاران پرداخت خواهد شد

۵-مقدمه

۶-بیان مسأله (طرح مساله)

۷-مدل مفهومی

۸-اهمیت و ضرورت مسأله

۹-هدف های تحقیق (کلی و جزئی)

۱۰-انواع متغیرها

۱۱- مراحل اجرای تحقیق

۱۲- عناوین تحقیقات انجام شده مرتبط با مسأله (چکیده تحقیقات انجام شده ترجیحا در ۵ سال اخیر)

۱۳- طرح تحقیق

۱۴-روش تحقیق

۱۵- سؤالات یا فرضیه های تحقیق

۱۶- تعاریف عملیاتی و مفهومی

۱۷-جامعه آماری و ویژگی های آن

۱۸-حجم نمونه و روشهای نمونه گیری

۱۸-ابزارهای اندازه گیری و شرح ویژگی های آن

۱۹-پایایی و روایی

۲۰-شیوه های گردآوری اطلاعات

۲۱-روشهای آماری وشیوه های تحلیل اطلاعات

۲۲-شرح کامل لوازم و مواد مصرفی مورد نیاز همراه با قیمت

۲۳-شرح کامل دفعات مسافرت همراه با هزینه کل

۲۴-شرح کامل سایر هزینه ها

۲۵-جمع هزینه درخواستی

۲۶-منابع

گام ۳: داوری

کلیه پیشنهاده ها، توسط کارشناسان مربوط ، طبقه بندی و کدگذاری می شوند . پیشنهاده ها مطابق با مهارت وتخصص داوران ، برای ارزیابی وقضاوت بین آنها تقسیم می گردد. معمولا هر پیشنهاده به ۳ داور داده می شود. میانگین عددی نمرات کسب شده ، نمره آن پیشنهاده (پروپوزال) است. قضاوت داوران به موجب شاخصهایی است که نمره هر شاخص درآن قید شده ومبتنی برموارد ی است که برای نوشتن پیشنهاده به آن اشاره می گردد.

گام ۴: پذیرش پیشنهاده

بعد ازجمع آوری پیشنهاده ها، به نویسندگانی که پیشنهاده های آنها نمره لازم را کسب کرده اند اطلاع داده می شودتا برای مصاحبه به کمیته تخصصی(فنی) درزمان مشخص حضور یابند. برحسب معمول ،حداقل امتیاز برای دعوت به مصاحبه، کسب ۶۰ درصد نمرات است. پذیرش پیشنهاده ، توسط داوران خبره ، با درنظرگرفتن شاخصهایی که در اختیار آنان است قضاوت می شود. در اینجا چندنکته حایز اهمّیت است :

۱-ممکن است هیچیک از پیشنهاده ها نمره لازم را کسب نکنند وپیشنهاده ای انتخاب نشود. درواقع آنچه که کارفرما به دنبال آن بود تامین نشده باشد. دراین صورت مجری برای طرح انتخاب نمی شود .

۲- ممکن است برای یک عنوان ،چندین محقق، پیشنهاده ارائه نمایند واین پیشنهاده ها با کیفیت مناسب باشند وهمه امتیاز عالی ولازم راکسب کنند ورقابت برای انتخاب یک مجری باشد . دراین صورت مصاحبه ای حضوری با حضور اعضای کمیته تخصصی انجام می شود. درنهایت با نظر کمیته فنی وکارفرما با توجه به سوابق ومهارت پیشنهاد دهندگان، یک نفر مجری اتنخاب می شود . گاه ترجیح داده می شود که یک طرح به ۲ یا ۳ نفر به صورت مشترک واگذارشود.

۳- ممکن است برای برخی عنوان ها ، پیشنهاده ای وصول نشود، دراین صورت ممکن است همان عنوان ،درمرحله بعد به فراخوان گذاشته شود. در صورتی که اجرای طرحی ضروری وفوری باشد ( اصطلاحاالزامی باشد) با تصویب شورای تحقیقات ونظر ریاست شورا به یک مجری توانمند ، باسابقه ومطمئن واگذار می شود.( این حالت ، به ندرت اتفاق می افتد).

گام ۵: قرارداد

بعد از آنکه پیشنهاده مورد قبول دستگاه یا ارگان سفارش دهنده قرار گرفت ، دستگاه مطابق با اعتباری که پیش بینی کرده برای عقد قرارداد با نویسنده یاپیشنهاد دهنده طرح اقدام می کند ،در اینجا اصطلاحا به نویسنده ای که با او قرارداد منعقد می شود مجری ودستگاه را کارفرما گویند.

گام ۶:دفاع از ابزار

۳-. ابزار ازجمله موارد کلیدی تحقیق است که محقق باید در کمیته تخصصی ازعهده آن به خوبی بر آید . دفاع از ابزار درتحقیق بسیار مهم است . ممکن است تا ۳ جلسه این کار طول بکشد .درهرحال اعضای شورا که چندین نفرافراد متخصص هستند، درترمیم وبازسازی ابزار،به مجری کمک وراهنمایی می کنند.درصورت نیاز ناظر هم به این جلسه دعوت می شود. توانمندی نویسنده طرح درانجام مصاحبه روشن می شود. ممکن است پیشنهاده چنین طرحی نمره عالی کسب کرده باشد ولی کمیته ممکن است صلاحیت وتوانمندی اورا بعنوان مجری تایید نکند.

گام ۷: اعضاء

۱-اعضای شورای تحقیقات مطابق با دستورالعملهای وزارتی، ترکیبی ازاعضای حقوقی وحقیقی است . این ترکیب عموما شامل: معاونین، کارشناسان ، پژوهشگران مجرب وماهر دستگاه مربوطه و اساتید پژوهشگردانشگاهها وبرخی مسوولین سایردستگاههای استان هستند. ریاست شورا با مسوول دستگاه اجرایی ودرغیاب وی ، معاون پژوهشی ، عهده دار این مسوولیت است. مسوول پژوهش ، درتهیه دستورجلسه وتشکیل زمان جلسه و انتخاب اعضاء وتهیه عناوین نفش اساسی دارد. برحسب مورد مدعو( مدعوین) هم به جلسه دعوت می شوند.

۲- اعضای کمیته تخصصی( فنی ) تعدادی از پژوهشگران با تجربه وماهر دررشته های مختلف هستند که زیر نظر مستقیم مسوول پژوهش کار می کنند.

۳-هر دستگاه مطابق با خط مشی که دارد یک یا دونفر از محققین با تجربه ومتخصص راکه دارای سوابق تجربی دراجرای پژوهش باشند را به عنوان ناظر هرطرح انتخاب می کند.مهمترین وظیفه ناظر، نظارت بر حسن اجرای پیشنهاده است که در هرمرحله( حداقل ۳مرحله) باید گزارشی مکتوب، از نحوه اجرا را به کارفرما ارائه نماید. پیشینه پژوهشی وتحصیلات ناظر درمقایسه با امور مشابه در مجری، درانتخاب وی موثر است.

گام ۸: اجرای تحقیق

بعد از آنکه طرح تحقیق مورد قبول واقع شد و قراردادمنعقد گردید، مجری اجرای تحقیق را آغاز می کند . اجرای تحقیق ها تا پایان کارمشتمل بر ۵ فصل به شرح ذیل است :

فصل اول : طرح تحقیق شامل : مقدمه ، بیان مساًله ، اهمیت و ضرورت مساًله ، هدفهای تحقیق ، فرضیه یا سوالهای تحقیق، تعاریف مفهومی و عملیاتی، متغیرها.

فصل دوم : مروری است بر ادبیات مهمی که با تحقیق موردنظر رابطه دارد .این قسمت شامل مبانی نظری و پیشینه پژوهشی داخلی یا خارجی است.

فصل سوم : روش شناسی تحقیق شامل : روش تحقیق ،حجم جامعه ونمونه ، روشهای نمونه گیری ،‌ متغیرها ، منابع و روشهای جمع آوری داده ها ،‌پایایی و روایی و ابزارهایی که انتخاب یا ساخته شده اند، روشهای آماری و…

فصل چهارم : تحلیل داده های تحقیق از راه بخشهای نوشتاری با استفاده از جدولها و نمودارها ، با توجه به آمارهای توصیفی یا استنباطی است . این بخش قلب گزارش است .

فصل پنجم : خلاصه و نتیجه گیری شامل بیان مجدد مساًله به صورت خلاصه ، توصیف روشهای بکار گرفته شده، یافته های اصلی ، بحث ونتیجه گیری، محدودیت های تحقیق ، پیشنهاد ها، توصیه برای پژوهش های بعدی است .

توجه : منابع و پیوست ها به دنبال این فصل یا بعد از آن جای می گیرند .

نکته: مجری درموعد مقرر متعهد است کار را تمام کرده وتحویل دهد . برحسب معمول این مدت ۱۲ ماه است. چنانچه بدون عذر موجه مرتکب تاخیر شود ، مطابق قرارداد جریمه روزانه به آن تعلق می گیرد. ولی اگردارای عذرموجه باشد باید به صورت مکتوب با مستندات به مدیر پژوهش اعلام نماید تادر شورای تحقیقات درباره آن تصمیم گیری شود. درصورت تایید شورا ،معمولا ۳ماه به سقف ۱۲ماه افزوده می شود.

گام ۹:دفاع از تحقیق

دفاع از گزارش طرح(گزارش کار)در دستگاههای مختلف باهم فرق دارد . معمولا به صورت زیر انجام می شود:

۱-گزارش صحافی نشده کار، بدون ذکر نام مجری به ۲ داور باتجربه وماهر داده می شود وداوران با تکمیل فرم های ارزشیابی،و درصورت لزوم، نظرهای پیشنهادی خودرا به صورت مکتوب ، به مدیرپژوهش ارائه می نمایند. مدیر پژوهشی هم آن را پس از طی مراحلی مجددا به مجری باز می گرداند تا به رفع اصلاحات احتمالی آن اقدام نماید( گاه پیش می آید که بین نظریات داوران ومجری(مجریان ) وناظر(ناظران) اختلاف نظر وجود داشته باشد، که در این صورت شورای تحقیقات وارد عمل می شود و۳نفرمنتخب، حکمیت را به عهده می گیرند ونظر نهایی با آنهاست.

۲-گزارش نهایی طرح در حضور اعضای شورای تحقیقات انجام می شود که بعد از تاییداعضاء ، کار پژوهش خاتمه یافته تلقی میشود.( به ندرت شورا این کاررا به کمیته تخصصی واگذار می کند).

توجه: بنا به درخواست کارفرما، مجری موظف است گزارش کاررا درهمایش یا درگردهمایی مسوولان و.. ارائه نماید.

گام ۱۰: تهیه مقاله پژوهشی

بعد از آنکه مجری تحقیق را به اتمام رساند ودفاع کرد ، چنانچه مجری در پیشنهاده،متعهد به نوشتن مقاله ای پژوهشی از پژوهش ملزم شده باشد، باید مقاله ای استخراج ودرصورت نیاز چاپ نماید. درمورد نگارش مقاله درپایان ، مطا لبی آورده می شود.

شایان ذکر است؛ دکتر هدایت پناه در مورد این بحث اظهار داشتند: دوستان پرمهرم، اساتید فاضل، آقایان دکتر محمد دوستار و دکترابراهیم چیرانی در این کار سهیم بودند و اینجانب به نمایندگی مطالب را ارائه می نمایم. در صورت درخواست متقاضیان ، آمادگی برگزاری کارگاه نیز وجود دارد.

ایمیل دکتر احمد هدایت پناه به منظور ارائه نقطه نظرات خوانندگان به ایشان a_hedayatpanah@yahoo.com

لینک مطالب مربوط به سایر گفتارهای دکتر هدایت پناه با بررسی «حل مساله» گفتار اولگفتار دوم گفتار سومگفتار چهارم  – گفتار پنجم گفتار ششم گفتار هفتم

انتهای پیام/

 

ارسال نظر