37209
۱۴/۰۹/۹۶
۱۰:۲۱

شکاف بین برآورد بودجه با واقعیت درآمد/ منابع درآمدی نامطمئن باعث عدم تحقق بودجه پیش بینی شده می شود

چانه زنی های که در هنگام تدوین بودجه بین نمایندگان مجلس و دولتی ها رخ می دهد، عدم شفافیت مالیاتی و نداشتن درک درست نسبت به ظرفیت های کشور باعث عدم تدوین مناسب بودجه برای کشور و بوجود آمدن بودجه های غیر عملیاتی شده است.

به گزارش روشن خبر، یکی از دغدغه ­های اصلی برنامه ‌ریزان و سیاست­ گذاران در برنامه ­های توسعه اقتصادی، کاهش فقر و نابرابری درآمدی است. از این رو، همواره حساسیت پیرامون ریشه ­ها و راهکارهای مواجهه با فقر و نابرابری درآمدی در برنامه­ ریزی­ های اقتصادی مورد توجه ویژه قرار گرفته است؛ به گونه ‌ای ­که امروزه یکی از اهداف مهم سیاست­ های اقتصادی دولت­ ها از میان برداشتن نابرابری در توزیع درآمدها می­باشد.(۱)

 

دستیابی به چنین اهدافی مستلزم استفاده صحیح از ابزارهای مالی و بودجه­ای است. یکی از مهم ‌ترین این ابزارها مخارج دولت و اجرای سیاست ­های مالی در قالب برنامه ­های سالانه بودجه کشور است. در اقتصاد ایران، بودجه یکی از مهم ­ترین و موثرترین راه ­های تعیین سیاست ­ها و اولویت ­ها، برنامه ­ریزی، اصلاح و تعدیل فعالیت­ ها و راهکاری برای مبارزه با فقر و نابرابری درآمدی است. در واقع تحقق عدالت اجتماعی، کاهش نابرابری و عدم تمرکز از وظایف مهم دولت در قالب برنامه بودجه است که در برنامه­های مختلف توسعه اقتصادی نیز به روشنی بیان گردیده است. دولت از طریق ابزار تخصیص بودجه می­تواند نابرابری ­ها را کاهش داده و در میان مناطق با سطوح متفاوت توسعه ‌یافتگی، تعادل ایجاد نماید (۲).

 

بودجه را می‌توان مهم ‌ترین سند مالی در هر کشور دانست که بر مبنای آن منابع و مصارف دولت در یک سال مالی مشخص می ‌شود. در کشور ما نیز سازمان برنامه و بودجه هر ساله بودجه سالیانه کشور را به لحاظ درآمدی و هزینه برای صرف در امور جاری و عمرانی تهیه و تنظیم می کند و بعد از تصویب هیات وزیران و مجلس مورد استفاده دستگاه های اجرایی قرار می گیرد. اما  در طی سال های گذشته بین منابع پیش بینی شده برای کسب درآمد و میزان ارقام تخصیص داده شده در طول سال به برنامه ها، تفاوت های آشکاری وجود دارد. در واقع می توان گفت که بودجه تعریف شده، عملا عملیاتی نمی شود.

 

منابع درآمدی نامطمئن باعث عدم تحقق بودجه پیش بینی شده می شود

دکتر سید رضا میرعسکری، دکترای اقتصاد و عضو هیات علمی دانشگاه گیلان، در مورد عدم عملیاتی شدن بودجه برنامه ریزی شده به روشن خبر گفت: این موضوع بیشتر  بر می گردد به منابع درآمدی دولت که شامل درآمدهای نفتی و مالیاتی است و هر دو نا اطمینان اند؛ یعنی آن چیزی که پیش بینی می شود، محقق نمی گردد.

وی تصریح کرد: در حوزه نفتی این تاثیر بیشتر خود را نشان می دهد، هم قیمت نفت می تواند بودجه را تحت تاثیر قرار دهد و هم  تغییر نرخ ارز می تواند درآمد حاصل از فروش نفت را دچار تغییر کند.

 

وی پیش بینی درآمد را با توجه به برون زا بودن، سخت دانست و بیان داشت: برنامه ریزان سعی می کنند، پیش بینی معقول باشد، اما اتفاق بد زمانی می افتد که قیمت نفت در بودجه عدد بالایی پیش بینی شود، اما در طول سال کمتر از آن تحقق پیدا کند.

 

دکتر میرعسکری در مورد معایب پایین بسته شدن بودجه گفت: از طرفی اگر نرخ نفت و به طبع آن درآمد بودجه خیلی پایین بسته شود، نمی توان برنامه های لازم را در بودجه متناسب با درآمدها و هزینه ها برنامه ریزی کرد.

 

عضو هیات علمی دانشگاه گیلان در مورد راه حل نزدیک شدن میزان درآمدها  با پیش بینی ها گفت: درآمد نفت نباید بعنوان درآمد دولت تلقی شود، بلکه نفت باید بعنوان یک دارایی و ثروت نگاه شود و دولت درآمد خود را بیشتر از طریق مالیات تامین کند، تا نوسان کاهش پیدا کند.

 

وی در پایان با اشاره به اینکه درآمد نفتی بر مالیات نیز تاثیر گذار است، افزود: وقتی درآمد حاصل از نفت کم شود، بودجه لازم به بخش های اقتصادی تزریق نمی شود و رکود ناشی از آن باعث کاهش درآمد مالیاتی می شود.

 

 شکاف بین برآورد بودجه با واقعیت درآمد

چانه زنی های که در هنگام تدوین بودجه بین نمایندگان مجلس و دولتی ها رخ می دهد، عدم شفافیت مالیاتی و نداشتن درک درست نسبت به ظرفیت های کشور باعث عدم تدوین مناسب بودجه برای کشور و بوجود آمدن بودجه های غیر عملیاتی شده است. به طور مثال بر مبنای آمارهای بانک مرکزی طی ۵ سال گذشته به ‌طور میانگین ۸۸ درصد از درآمد مالیاتی پیش‌‎بینی دولت تحقق یافته است. مقایسه شکاف ۱۲ درصدی برآورد دولت با واقعیت درآمد مالیاتی در ۵ سال گذشته نشان می ‌دهد که انحراف در پیش ‌بینی درآمد مالیاتی دولت، رقمی تقریبا برابر با سایر درآمدهای غیرنفتی دولت را در بر می‌گیرد. این شکاف قابل‌ توجه باعث می‌ شود که اجرای برنامه و بودجه در عمل مختل شود چرا که در اینصورت دولت متناسب با اقلام درآمدی پیش ‌بینی شده، برای خود تعهدات مالی ایجاد می‌‌کند

 

می توان گفت که کاهش وابستگی درآمدها و اقتصاد کشور به نفت راه حل اساسی برنامه ریزی درست و عملیاتی است. اما در کوتاه مدت؛ اجرای قوانین شفاف مالیاتی برای تحقق درآمد کامل حاصل از آن و همچنین برآورد دقیق از هزینه دولت و درآمد توسط برنامه ریزان کشوری باید مدنظر قرار بگیرد.

 

 

۱- اکبری، نعمت الله، فرهمند، شکوفه، جمالی، سمیه (۱۳۹۰). تحلیل فضایی تاثیر سیاست‌های مالی دولت بر نابرابری درآمد در ایران با رهیافت رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR)، اقتصاد مقداری، ۸(۳): ۱-۲۵٫

۲- منظری حصار، مهدی، محقر، علی (۱۳۸۴). به کارگیری الگویی برای تخصیص اعتبارات محرومیت‌زدایی (بررسی موردی فصل تربیت بدنی در استان خراسان)، فصلنامه برنامه­ریزی و بودجه، ۹۱: ۶۹-۹۰٫

 

ارسال نظر